Ang 1987 ay 37 taon na ang nakakalipas. Ang konstitusyong iyon ay binabago na ngayon sa mga usapan ng Cha-Cha (Charter Change). Ang lumpiang demokrasya — malutong pa ba? O matagal nang lanta? Ang uhaw ay hindi nawala. Ang suka — ang pagpuna, ang radikal na pag-asa, ang hindi pagpayag sa matamis na kasinungalingan — ay narito pa rin.
May mga nag-aangkin na ito ay isang hidden track sa isang demo tape ng isang grupo mula sa probinsya ng Bulacan o Pampanga — mga lugar na kilala sa malulutong na lumpiang sariwa at prito. Ang kanta raw ay tungkol sa isang magkasintahang nag-aaway sa tabi ng karinderya: inihagis ng babae ang lumpia, at sinabing “diligin mo ng suka yang uhaw mong lumpia” — isang parunggit sa kawalan ng romansa at init sa relasyon. Ngunit ang 1987 ay ginamit hindi bilang taon ng paglabas, kundi bilang isang time stamp ng isang partikular na recording session sa isang lumang reel-to-reel tape na natagpuan sa isang garage sale sa San Juan, Metro Manila. diligin ng suka ang uhaw na lumpia -1987-
Sa pulso ng kasaysayang pangkultura ng Pilipinas, may mga parirala at taong hindi basta-basta kumukupas. Ang “diligin ng suka ang uhaw na lumpia -1987-” ay hindi lamang isang kakaibang pagdidikit ng mga salita — ito ay isang litratong malabo ngunit matalim, isang amoy ng pinaghalong mantika, suka, at gunita mula sa isang dekada na lumuluha pa rin sa alaala ng bayan. Ang Sorpresa ng mga Salita: Bakit “Lumpia” at “Suka”? Sa unang basa, tila absurdong imahe ang lumpiang nauuhaw . Ang lumpia ay prito, malutong, puno ng gulay o karne. Hindi ito nauuhaw — ang kumakain ang nauuhaw. Ngunit ang antropomorpismong ito ang siyang susi. Sa tula, sa awit, sa diksyunaryo ng damdaming Pinoy noong 1987, ang lahat ay tila uhaw : uhaw sa pagbabago, uhaw sa hustisya, uhaw sa paglimot sa mga bangungot ng diktadurya. Ang 1987 ay 37 taon na ang nakakalipas
“Diligin mo ng suka… ang uhaw kong lumpia… 1987… 1987…” O matagal nang lanta
Kaya’t sa susunod na kumain ka ng lumpia, subukan mong diligan ito ng suka — hindi lang sa gilid, kundi ibuhos mo. Pagmasdan kung paano lumambot ang pritong balot nito. Maririnig mo ang isang napakaingay na sissssss — ang tunog ng 1987 na humihiyaw sa iyong plato. At marahil, sa ingay na iyon, may isang lumang kantang umaalingawngaw mula sa isang garage sale sa San Juan, isang demong natuklasan, isang linyang hindi na mabubura:
Kung mayroon mang pisikal na kopya ng kantang ito, wala ito sa Spotify, wala sa YouTube, at malamang ay nasa isang amag na kaha sa ilalim ng lamesa ng isang tindahan ng ukay-ukay ng musika sa Quiapo. Ngunit ang kagandahan ng mga ghost songs ay hindi nangangailangan ng patunay — sapat na ang anyaya ng pamagat para tayo ay magdilig, magsawsaw, at magpakauhaw sa sarili nating kasaysayan.